مفاهیم پایه سخت‌افزار و نرم‌افزار
شناخت رایانه از نگاه فنی؛ از قطعات فیزیکی تا نرم‌افزارهایی که منابع را مدیریت می‌کنند.
نکته آموزشی
مرور و خودآزمایی
نکات مهم آموزشی
- مدل ورودی، پردازش، خروجی و ذخیره‌سازی
رایانه داده را از ورودی دریافت می‌کند، پردازش می‌کند، نتیجه را نمایش می‌دهد و در صورت نیاز ذخیره می‌کند. یک کار ساده مثل بازکردن عکس چند مرحله از این چرخه را درگیر می‌کند.
- مادربرد و گذرگاه‌ها
مادربرد قطعات را به هم متصل می‌کند و مسیرهای ارتباطی و شکاف‌های توسعه را فراهم می‌سازد. اندازه، سوکت پردازنده، نوع RAM و درگاه‌های ذخیره‌سازی در سازگاری قطعات اهمیت دارند.
- پردازنده یا CPU
CPU دستورهای برنامه را اجرا می‌کند. فرکانس، تعداد هسته‌ها، معماری و توان مصرفی بر عملکرد اثر دارند؛ مقایسه پردازنده فقط با یک عدد مثل فرکانس دقیق نیست.
- حافظه RAM
RAM فضای کاری سریع و موقت برنامه‌های در حال اجراست. با خاموش‌شدن برق، محتوای آن از بین می‌رود. ظرفیت ناکافی RAM می‌تواند باعث استفاده بیشتر از حافظه مجازی و کندی شود.
- حافظه پایدار و انواع ذخیره‌سازی
SSD و HDD فایل‌ها را پس از خاموش‌شدن نگه می‌دارند. SSD معمولاً تأخیر کمتر و سرعت بالاتری دارد؛ HDD در بعضی ظرفیت‌ها اقتصادی‌تر است. پشتیبان‌گیری با ذخیره اصلی تفاوت دارد.
- کارت گرافیک، نمایشگر و ورودی/خروجی
GPU پردازش گرافیکی را انجام می‌دهد و ممکن است مجتمع یا مجزا باشد. صفحه‌کلید و ماوس ورودی و نمایشگر و چاپگر خروجی‌اند؛ برخی دستگاه‌ها هر دو نقش را دارند.
- منبع تغذیه و خنک‌سازی
منبع تغذیه برق مناسب قطعات را فراهم می‌کند. تهویه ضعیف، گردوغبار یا خنک‌کننده نامناسب می‌تواند دما را بالا ببرد و عملکرد را کاهش دهد. هنگام کار داخل کیس باید برق قطع و اصول ایمنی رعایت شود.
- نرم‌افزار سیستمی و کاربردی
سیستم‌عامل منابع را مدیریت می‌کند؛ درایور ارتباط با دستگاه را فراهم می‌سازد؛ برنامه کاربردی برای انجام کار مشخصی است. میان‌افزار یا firmware نیز در کنترل اولیه سخت‌افزار نقش دارد.
- سازگاری و ارتقای رایانه
پیش از ارتقا باید سوکت CPU، نوع و ظرفیت RAM، فرم‌فاکتور، توان منبع تغذیه، فضای کیس و رابط ذخیره‌سازی بررسی شوند. یک قطعه قوی اما ناسازگار قابل استفاده نیست.
روش مرور این پودمان
- ابتدا عنوان‌ها و واژه‌های کلیدی را بخوان.
- هر نکته را با یک مثال از کامپیوتر یا تجربه خودت توضیح بده.
- اگر موضوع عملی است، آن را در محیط امن تمرین کن و نتیجه را یادداشت کن.
- خودآزمایی را بدون نگاه‌کردن به پاسخ حل کن و دلیل پاسخ را با زبان خودت بگو.
- برای آزمون، مواردی را که اشتباه کرده‌ای دوباره مرور کن.